Wchodzące w życie duże zmiany w postępowaniu cywilnym: nie tylko obowiązkowa odpowiedź na pozew.

Nowelizująca ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 6 sierpnia 2019 r. pod pozycją 1469. Od 6 listopada, za wyjątkiem niektórych przepisów wchodzących w życie już 20 sierpnia i przepisów wchodzących w życie po 6 miesiącach lub po 12 miesiącach od dnia ogłoszenia (6 sierpnia 2o019 r.) wchodzą w życie poważne zmiany w postępowaniu cywilnym. Zmusza one także przedsiębiorców, którzy już wcześniej zostali obciążeni licznymi formalnymi obowiązkami, do większej ostrożności i zapobiegliwości w prowadzonych sporach. W sporach toczących się już w czasie wejścia w życie nowych przepisów czynności dokonane zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym zachowują moc, jednak w biegu toczących się procesów zastępuje się dotychczasową procedurę nowymi przepisami.

Warto streścić główne zmiany wynikające z dodania nowego rozdziału w części pierwszej w księdze pierwszej w tytule VI w dziale II Kodeksu postępowania cywilnego, tj. rozdziału 2a pt. „Organizacja postępowania”, w art. 205 1– art. 205 12.

Pierwszy z przepisów nowego rozdziału wprowadza szeroko komentowaną, obowiązkową odpowiedź na pozew. O obowiązku jej złożenia sąd poucza strony na piśmie wraz z doręczeniem jej pozwu. Odpowiedź na pozew musi być złożona w terminie zakreślonym w pouczeniu, nie krótszym niż 14 dni, ponieważ w przeciwnym razie zostanie zwrócona, a skutki tego mogą być bardzo daleko idące, włącznie z wydaniem wyroku zaocznego i przegraniem procesu bez możliwości przedstawienia dowodów na poparcie własnego stanowiska.

Ciekawą instytucją jest przewidziana w Art. 2053 KPC wymiana przez strony pism przygotowawczych. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w sprawach zawiłych lub obrachunkowych, przewodniczący może zarządzić taką wymianę pism, oznaczając porządek ich składania i terminy, a nawet okoliczności, które mają w nich zostać wyjaśnione. § 5 tego artykułu stanowi, że przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego z uchybieniem terminu albo złożonego bez zarządzenia. Użyte sformułowanie „zarządza” oznacza obowiązkowy zwrot takiego pisma, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Późniejsze złożenie wniosków dowodowych lub twierdzeń będzie możliwe tylko pod warunkiem, że strona uprawdopodobni, że nie mogła powołać ich wcześniej.

Najbardziej nowatorska jest jednak instytucja posiedzenia przygotowawczego, która może przywoływać znany anglosaskiej judykaturze skirmish (potyczkę), czyli wymianę argumentów przez pełnomocników stron, mająca przygotować przebieg rozprawy. Celem posiedzenia przygotowawczego jest, w miarę możliwości, rozwiązanie sporu bez potrzeby prowadzenia dalszych posiedzeń, zwłaszcza rozprawy (Art. 2055 § 1 KPC).Co istotne, protokół z przebiegu posiedzenia przygotowawczego nie zawiera oświadczeń stron złożonych w ramach prób ugodowego rozwiązania sporu, nie utrwala się teżdźwięku i obrazu z negocjacji stron. W toku posiedzenia przygotowawczego zachowanie szczegółowych przepisów postępowania nie jest konieczne, jeżeli przyczyni się to do osiągnięcia celów tego posiedzenia. Wydaje się, że takie warunki będą skłaniać strony do aktywnego argumentowania i negocjowania. Z drugiej strony każdy profesjonalny pełnomocnik zachowa ostrożność wiedząc, że jeśli do zawarcia ugody nie dojdzie, spór będzie nadal prowadzony pomiędzy tymi samymi osobami i rozstrzygany przez tego samego sędziego, znającego już mocne i słabe pozycje przeciwników.

Posiedzenie przygotowawcze będzie mieć miejsce po upływie czasu zakreślonego na złożenie odpowiedzi na pozew, o ile sąd nie wyda wyroku zaocznego. Jeśli posiedzenia przygotowawczego lub wymiany pism nie zarządzono, strona może składać wnioski i twierdzenia do zamknięcia rozprawy, na dotychczasowych zasadach.

Jeśli przewodniczący zarządzi posiedzenie przygotowawcze, a stronom nie uda się na nim rozwiązać sporu, to na tym posiedzeniu sporządzi z udziałem stronplan rozprawy. Udział w tym posiedzeniu jest obowiązkowy, ale możliwy jest też udział samego pełnomocnika profesjonalnego: adwokata albo radcy prawnego. Zgodnie z art. 2056 § 5 KPC, nieusprawiedliwione niestawiennictwo powoda na to posiedzenie, spowoduje umorzenie postępowania i ewentualne obciążenie go kosztami postępowania. Na hipotetyczny sprzeciw Pozwanego co do takiego zakończenia sprawy, raczej nie warto liczyć. Jedynym wyjściem jest w takiej sytuacji to, bypowód w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu postanowienia o umorzeniu postępowania usprawiedliwił swoje niestawiennictwo. Zgodnie z § 6 natomiast, jeżeli na posiedzenie przygotowawcze nie stawi się pozwany, plan rozprawy sporządza się bez jego udziału.

Art. 205 6 § 1 KPCstanowi, że na posiedzeniuprzygotowawczym przewodniczący ustala ze stronami przedmiot sporu i wyjaśnia ich stanowiska, także w zakresie prawnych aspektów. Wymaga to doskonałego przygotowania, zarówno co do faktów, jak i obowiązującego prawa. Na tym samym posiedzeniu dojdzie bowiem do rozstrzygnięcia wniosków dowodowych stron i zakreślenia planu rozprawy (Art. 205 9 § 1 KPC).

Plan rozprawy może zawierać:

1) dokładne określenie przedmiotów żądań stron, w tym rozmiar dochodzonych świadczeń wraz z należnościami ubocznymi;

2) dokładnie określone zarzuty, w tym formalne;

3) ustalenie, które fakty i oceny prawne pozostają między stronami sporne;

4) terminy posiedzeń i innych czynności w sprawie;

5) kolejność i termin przeprowadzenia dowodów oraz roztrząsania wyników postępowania dowodowego;

6) termin zamknięcia rozprawy lub ogłoszenia wyroku;

7) rozstrzygnięcia innych zagadnień, o ile są niezbędne do prowadzenia postępowania.

Doręczenie planu rozprawy stronomzastępuje zawiadomienie ich o terminach posiedzeń i innych czynności objętych planem. Od tej pory sprawa toczy się zasadniczo bez możliwości ingerencji stron w jej przebieg. Na szczęście art. 205 11 § 1 KPCprzewiduje, że plan rozprawy, który stał się nieaktualny, może być zmieniony.

Zapoznanie się z samymi tylko przepisami Rozdziału 2a prowadzi do wniosku, że proces cywilny będzie się jeszcze bardziej profesjonalizować. Nie sposób bowiem oczekiwać, że strona bez doświadczenia procesowego będzie potrafiła przekonująco argumentować swoje stanowisko nie odsłaniając jednocześnie słabych stron, negocjować plan postępowania, a następnie dochowywać zakreślonych przez sąd terminów.

Wchodzące w życie duże zmiany w postępowaniu cywilnym: nie tylko obowiązkowa odpowiedź na pozew.